wtorek 19 luty 2019

50 lat Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy

O HISTORII MUZEUM SŁÓW KILKA

W 2019 roku mija 50 lat – Złoty jubileusz – Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, jednego z najważniejszych muzeów w Polsce.

Misją tego muzeum jest upowszechnianie wiedzy o dziedzictwie pierwszych Piastów na tle europejskiego kontekstu kulturowego i cywilizacyjnego oraz o kulturze materialnej wczesnośredniowiecznej Polski. Instytucja promuje również dziedzictwo kulturowe Wielkopolski jako kolebki kształtowania się polskiej państwowości, a także dziedzictwo historyczne i kulturowe wsi wielkopolskiej.

 

 

Początki starań o utworzenie nad Lednicą miejsca pamięci, ośrodka tożsamości historycznej i kulturowej dla Polaków, sięga 2. połowy XIX wieku, czyli czasów, kiedy w wyniku zaborów państwa polskiego nie było na mapach ówczesnej Europy. W 1856 roku przestrzeń Ostrowa Lednickiego z zabytkowymi ruinami pałacu i kaplicy księcia Mieszka I została wykupiona z rąk pruskich przez Albina hrabiego Węsierskiego. W działania popularyzujące znaczenie historyczne i kulturowe Ostrowa na ziemiach polskich i zagranicą hrabia angażował najznakomitszych ówczesnych przedstawicieli naukowej elity intelektualnej i artystycznej. Dzięki temu wyspa wraz z okolicą stała się swoistego rodzaju „mekką”, do której przybywali wszyscy poszukujący rzeczywistych korzeni tożsamości kulturowej i dawnej potęgi Polaków. Starania te kontynuowali następnie „spadkobiercy” tej idei. Szczególne zasługi na tym polu ma m.in. ks. Franciszek Wawrzyniak (1884-1941), członek Akademii Umiejętności, proboszcz parafii w Dziekanowicach.

Bardzo ważnym etapem w dziejach Ostrowa Lednickiego, który dał merytoryczne podstawy przyszłego muzeum, było wpisanie 12 marca 1930 roku ruin palatium i kaplicy na Ostrowie Lednickim do rejestru zabytków (nr rej.: 2404/A), a w 1957 roku – całej wyspy (nr rej.: 73/78/57 z 26.03.1957).

Normatywnie początki muzeum wiążą się jednak dopiero z latami 60. XX wieku. Po wstępnych działaniach organizacyjno-prawnych prowadzonych od 1962 roku w związku z organizacją rezerwatu archeologicznego na Ostrowie Lednickim, oficjalnie Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy powołano do życia od 1 stycznia 1969 roku mocą uchwały Powiatowej Rady Narodowej w Gnieźnie z 19 grudnia 1968 roku. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że Rezerwat Archeologiczny na Ostrowie Lednickim jest Pomnikiem Historii Narodu Polskiego, z którego mogą korzystać turyści polscy i zagraniczni oraz naukowcy chcący prowadzić dalsze badania. W uchwale Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gnieźnie z 11 grudnia 1969 roku muzeum nazwane jest już „Muzeum Początków Państwa Polskiego na Lednicy”. Na mocy tej samej uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gnieźnie „przekazało” muzeum lednickie pod zarząd Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu. Według uchwały nowa podległość miała obowiązywać od 31 grudnia 1969 roku. W uzasadnieniu tej decyzji napisano m.in., że ze względu na wartości historyczne Lednicy konieczne jest zorganizowanie placówki o szerokim charakterze oddziaływania eksponującej dzieje państwowości polskiej X i XI wieku.

W 1966 roku w uznaniu wybitnej roli, jaką odegrał Ostrów Lednicki w procesie kształtowania się państwa polskiego i cywilizacji na ziemiach polskich, Ministerstwo Kultury i Sztuki uznało obiekty na Ostrowie Lednickim za Pomnik Historii Kultury Narodu i nadało mu rangę międzynarodową, weryfikując go w klasie 0 zabytków.

W 1970 roku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu uchwałą z 30 stycznia wyraziło zgodę na przejęcie przez Wydział Kultury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu od Wydziału Oświaty i Kultury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gnieźnie Muzeum Początków Państwa Polskiego na Lednicy. W 1975 roku zarządzeniem Wojewody Poznańskiego z 14 sierpnia, po powstaniu muzeum w Gnieźnie, pierwotną nazwę muzeum lednickiego zmieniono na Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, nadając placówce nowy statut.

W 1988 roku cały zespół kulturowo-osadniczy i przyrodniczy wokół jeziora Lednica wraz z Ostrowem Lednickim oraz innymi wyspami na tym jeziorze został włączony w przestrzeń nowo powołanego Lednickiego Parku Krajobrazowego, którego celem jest ochrona krajobrazu historycznego związanego z zabytkami Ostrowa Lednickiego i licznych stanowisk archeologicznych u wybrzeży jeziora Lednica, stanowiących pozostałości średniowiecznej aglomeracji lednickiej.

W 1994 roku Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Lech Wałęsa nadał Ostrowowi Lednickiemu status Pomnika Historii, czyli wyspa uzyskała szczególną formę ochrony jako jeden z najcenniejszych zabytków w Polsce mający duże znaczenie dla dziedzictwa kultury Polski (Monitor Polski 1994, nr 50, poz. 421).

 

 

 
W 1999 roku mocą decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 28 grudnia Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy wpisano do Państwowego Rejestru Muzeów.
 
 
Dziś Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy jest muzeum wielooddziałowym. Pierwotnie opiekowało się tylko ruinami na wyspie jeziora Lednica („wyspa władców”), później dołączono do niego całą jego otulinę, a następnie gród z reliktami zabudowy architektonicznej w Gieczu (od 1984 roku), z czasem wielki gród w Grzybowie koło Wrześni (od 1997 roku), a ostatnio też grodzisko w Radzimiu koło Murowanej Gośliny (badania muzeum od 2002 roku; pracownia muzeum od 2006 roku). W 1973 roku w strukturach organizacyjnych muzeum stworzono oddział etnograficzny, który dał początek powołanemu w 1975 roku Wielkopolskiemu Parkowi Etnograficznemu w Dziekanowicach. Obecnie oprócz tworzonej tam z oryginalnych i rekonstruowanych obiektów ekspozycji wsi wielkopolskiej podlega mu jeszcze kilka pojedynczych przykładów budownictwa ludowego przeniesionych lub chronionych in situ, tj. m.in. obiekty w Lednogórze (Moraczewie), Rybitwach i Rogierówku.
 
 
1. Wczesnopiastowska Rezydencja na Ostrowie Lednickim, 2. Wielkopolski Park Etnograficzny w Dziekanowicach,
3. Rezerwat Archeologiczny Gród Wczesnopiastowski w Gieczu, 4. Rezerwat Archeologiczny Gród w Grzybowie,
5. Ostrów Radzimski, 6. Wiatrak-holender Rogierówko

 

Dzięki staraniom kolejnych dyrektorów – Jerzy Łomnicki (1968-1981), Andrzej Kaszubkiewicz (1981-2008), Andrzej M. Wyrwa (od listopada 2008) – i muzealników miejsce to sukcesywnie przybiera coraz szersze ramy organizacyjne, stając się obecnie jednym z najważniejszych muzeów na wolnym powietrzu na ziemiach polskich. Jednocześnie jest jednym z najważniejszych muzeów na ziemiach polskich. To „Korona Piastowska”, która chroni dziedzictwo kulturowe z początków naszego państwa i kultury. 

tekst Andrzej Marek Wyrwa

 

 

Ramowy program obchodów 50-lecia
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
15.04.–15.10.2019
 
 
 
16 kwietnia
UROCZYSTE OTWARCIE ROKU JUBILEUSZOWEGO
Lednica – Sławno
Oddanie hołdu Albinowi hrabiemu Węsierskiemu, starożytnikowi, wielkiemu patriocie, który w 1856 roku wykupił Ostrów Lednicki z rąk pruskich i rozpoczął wielorakie działania promujące znaczenie Ostrowa w dziejach Polski, w tym pierwsze badania naukowe tego piastowskiego ośrodka.
godz. 11.00 Wotywna Msza Święta w kościele pw. św. Mikołaja w Sławnie – miejscu wiecznego spoczynku Albina hrabiego Węsierskiego, celebrowana przez Jego Ekscelencję ks. abp. Józefa Kowalczyka, Prymasa Seniora. Złożenie kwiatów na grobie hrabiego i jego małżonki oraz odsłonięcie pamiątkowej tablicy.
 
 
26 kwietnia, otwarcie wystaw
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
godz. 9.00 Cmentarz parafialny w Dziekanowicach.
Złożenie kwiatów na grobach śp. ks. dra Franciszka Wawrzyniaka, członka Akademii Umiejętności i wielkiego społecznego opiekuna Ostrowa Lednickiego w okresie międzywojennym oraz śp. Jerzego Łomnickiego, pierwszego dyrektora Muzeum.
godz. 11.00 otwarcie wystaw jubileuszowych na Małym Skansenie:
– jubileuszowa wystawa Via Musaei. Mente et Labore. 50 lat MPPnL prezentująca historię zainteresowania Ostrowem Lednickim „Pomnikiem Historii Kultury Narodu” od 1856 do 1968 roku i w okresie 50 lat istnienia Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy (1969-2019), kuratorzy wystawy: E. Pelczyk, J. Linetty.
– wystawa U źródeł chrześcijaństwa w Polsce. Baseny chrzcielne z Ostrowa Lednickiego, kurator wystawy: J. Górecki.
 
 
7 czerwca 
Uroczystości związane z wręczeniem Nagrody Lednickiego Orła Piastowskiego.
 
 
22 czerwca 
50. edycja Nocy Kupały – cyklicznej imprezy kulturalno-historycznej nawiązującej do przedchrześcijańskiej tradycji kulturowej.
 
 
6 września 
Główne Uroczystości z okazji Jubileuszu 50-lecia Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
godz. 12.00 Uroczystości z udziałem Patronów Honorowych, muzealników z Polski, pracowników muzeum i licznego grona zaproszonych gości.
 
*
 
Jubileuszowym obchodom został też podporządkowany cykl statutowych zadań muzeum z zakresu edukacji i okresowych eventów w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy i wszystkich jego oddziałach: Wielkopolskim Parku Etnograficznym w Dziekanowicach oraz Rezerwatach Archeologicznych w Gieczu i Grzybowie.
 

 

 

Patronat honorowy nad obchodami 50-lecia Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy objęli
 
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
 
 
   Marszałek Województwa Wielkopolskiego
 

 

Patronat medialny nad obchodami 50-lecia Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy objęli

 

             

      

Archiwum