Ludzkie szczÄ…tki kostne odkrywane na stanowiskach archeologicznych dostarczajÄ… unikatowych informacji na temat życia dawnych populacji historycznych, takich jak: wymieranie, zróżnicowanie morfologiczne osobników, stan zdrowia czy wystÄ™powanie chorób.
Analizie antropologicznej poddawane sÄ… koÅ›ci ludzkie z grobów szkieletowych, jak i koÅ›ci przepalone z grobów ciaÅ‚opalnych. Zdiagnozowanie można przeprowadzić bezpoÅ›rednio w wykopach, w trakcie ich odsÅ‚aniania, zarówno dla materiaÅ‚u odkrytego na tzw. zÅ‚ożu wtórnym (np. ossuaria, koÅ›ci w humusie itp.), jak i w miejscu pochowania zmarÅ‚ego, czyli in situ. Ekspertyzy wykonuje siÄ™ także w warunkach gabinetowych na wykopanym wczeÅ›niej materiale kostnym.
Do standardu opisu materiaÅ‚ów kostnych należy ocena pÅ‚ci i wieku zmarÅ‚ych. PÅ‚eć szkieletów, a także wiek w chwili Å›mierci, okreÅ›la siÄ™ na podstawie cech diagnostycznych obserwowanych na czaszkach, miednicy i zÄ™bach. KoÅ›ci mierzone sÄ… wedÅ‚ug techniki martinowskiej. Wysokość ciaÅ‚a osobników wylicza siÄ™ z pomiarów koÅ›ci dÅ‚ugich. Analiza antropologiczna dotyczy przede wszystkim okreÅ›lenia pÅ‚ci osobników dorosÅ‚ych, struktury zgonów i rekonstrukcji przyżyciowej wysokoÅ›ci ciaÅ‚a. Wiek zmarÅ‚ych okreÅ›la siÄ™ w odniesieniu do stanu zaawansowania rozwoju lub inwolucji szkieletu, abrazji zÄ™bów lub stopnia uformowania zawiÄ…zków i wyrzynania siÄ™ kolejnych zÄ™bów. Stosowana jest 6-stopniowa skala oceny wieku: Infans I (dzieciÅ„stwo mÅ‚odsze od 0 do okoÅ‚o 6-7 lat), Infans II (dzieciÅ„stwo starsze od 6 do 12-14 lat), Juvenis (wiek mÅ‚odzieÅ„czy od 14 do 20-22 lat), Adultus (wiek dorosÅ‚y od 22 do 30-35 lat), Maturus (wiek dojrzaÅ‚y od 35 do 50-55 lat), Senilis (wiek starczy powyżej 55 lat). Kategorie te sÄ… wydzielane ze wzglÄ™du na relacje, jakie zachodzÄ… pomiÄ™dzy nasilaniem siÄ™ zmian rozwojowych w organizmie czÅ‚owieka, a wiekiem biologicznym osobnika.
OcenÄ™ warunków życia i stanu zdrowia pochówków opiera siÄ™ na ocenie i na opisie zmian paleopatologicznych zaobserwowanych na kośćcu. Paleopatologia to opis stanu zdrowia. Pozwala zarejestrować tylko te choroby, które pozostawiajÄ… trwaÅ‚e i czytelne Å›lady na koÅ›ciach, w postaci uszkodzenia tkanki kostnej.
Badania antropologiczne i medyczne szczÄ…tków ludzkich dostarczajÄ… cennych informacji o dawnych grupach ludzkich, jak i indywidualnie o zdrowiu osobnika. Pewne choroby, w odróżnieniu od tych wystÄ™pujÄ…cych okresowo w dziejach ludzkoÅ›ci, wydajÄ… siÄ™ wszechobecne zarówno teraz, jak i w przeszÅ‚oÅ›ci.
W zbiorach Pracowni Antropologicznej Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy znajduje siÄ™ najwiÄ™ksza kolekcja wczesnoÅ›redniowiecznego materiaÅ‚u szkieletowego datowanego na XI-XIV wiek. WielotysiÄ™czny materiaÅ‚ z cmentarzysk: Ostrowa Lednickiego stan. 1, Dziekanowic stan. 22 i Dziekanowic stan. 2, jest opracowywany, publikowany i prezentowany na wystawach.
OstatniÄ… wystawÄ… prezentujÄ…cÄ… badania antropologiczne byÅ‚a wystawa „Czytania z koÅ›ci”, której towarzyszyÅ‚ tak samo zatytuÅ‚owany folder.
tekst mgr Anna Wrzesińska