Kim była błogosławiona Jolenta – węgierska królewna, księżna wielkopolska, żona Bolesława Pobożnego, matka, babka i gnieźnieńska klaryska? Jaką rolę odegrała w historii Wielkopolski i dlaczego jej postać do dziś budzi zainteresowanie? Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy zaprasza w niedzielę, 25 października 2026 roku o godz. 13:00, na spotkanie poświęcone tej niezwykłej kobiecie. Wykład wygłosi o. dr Tomasz Jank OFMConv z Klasztoru Franciszkanów w Gnieźnie. Wydarzenie zainauguruje cykl „Córki czasu – historie opowiedziane”, towarzyszący wystawie czasowej „Córki czasu. Słowianki, Wielkopolanki, Europejki”. Po zakończeniu wykładu odbędzie się kuratorskie oprowadzanie po wystawie. Wstęp bezpłatny.

Fot. Archidiecezja Gdańska

 

Błogosławiona Jolenta córka królewska, żona, matka i gnieźnieńska klaryska

Pierwsze spotkanie poświęcone będzie bł. Jolencie, postaci silnie związanej z historią średniowiecznej Wielkopolski. Jej biografia stanie się punktem wyjścia do opowieści o powiązaniach dynastycznych, życiu dworskim i zakonnym oraz możliwościach działania kobiet w XIII wieku.

Jolenta przyszła na świat w 1244 roku w Ostrzyhomiu na Węgrzech jako ósme dziecko króla Beli IV i Marii, pochodzącej z cesarskiego rodu Laskarisów. W jej najbliższej rodzinie aż cztery osoby dostąpiły chwały ołtarzy: siostry św. Kinga i św. Małgorzata Węgierska, ciotka św. Elżbieta oraz stryjenka bł. Salomea.

Jako kilkuletnia dziewczynka przybyła do Krakowa na dwór swojej siostry, św. Kingi. W 1258 roku poślubiła księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego, z którym doczekała się trzech córek. Elżbieta została księżną legnicko-wrocławską, Jadwiga żoną Władysława Łokietka, królową Polski i matką Kazimierza Wielkiego, natomiast Anna wstąpiła do klasztoru klarysek w Gnieźnie.

Jolenta angażowała się w życie religijne i społeczne Wielkopolski. Wspierała męża w sprowadzeniu franciszkanów do Kalisza, Gniezna, Obornik, Pyzdr i Śremu, a także otaczała opieką osoby biedne i chore.

Po śmierci Bolesława Pobożnego w 1279 roku prawdopodobnie przez pewien czas przebywała u boku św. Kingi w klasztorze w Starym Sączu. Następnie powróciła do Gniezna, gdzie zamieszkała w klasztorze klarysek wzniesionym przez Przemysła II.

Błogosławiona Jolenta zmarła najprawdopodobniej w czerwcu 1304 roku, w opinii świętości. Niedługo po jej śmierci grób zasłynął cudami i stał się miejscem pielgrzymek. Jej kult zatwierdził papież Leon XII 26 września 1827 roku.

Dziś bł. Jolenta jest patronką Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Wielkopolski, miasta Kalisza, a także rodzin i matek chrześcijańskich.

Czy Szczerbiec i książęcy diadem mają związek z Jolentą?

Biografia błogosławionej Jolenty kryje również zagadki związane z jednymi z najcenniejszych zabytków polskiego średniowiecza.

Wiele wskazuje na to, że miecz koronacyjny polskich królów Szczerbiec mógł znaleźć się na ziemiach polskich właśnie dzięki Jolencie. Jest to jedna z hipotez dotyczących dziejów tego wyjątkowego zabytku.

Niewykluczone również, że zachowany średniowieczny diadem książęcy, znajdujący się obecnie w Muzeum Archidiecezjalnym w Płocku, należał do Jolenty.

Te intrygujące wątki pokazują, jak wiele pytań wciąż towarzyszy badaniom nad jej życiem oraz jak ważną rolę w poznawaniu średniowiecznej historii odgrywają zachowane źródła i zabytki.

O błogosławionej Jolencie opowie o. dr Tomasz Jank OFMConv

Zajmuje się projektowaniem, grafiką warsztatową, witrażem oraz badaniami nad sztuką średniowieczną i nowożytną. Swoje prace plastyczne prezentował w Polsce i za granicą. Jest autorem książek i artykułów poświęconych sztuce i duchowości.

Od roku przebywa w gnieźnieńskim klasztorze Franciszkanów. Pełni funkcję Prowincjalnego Promotora Kultu bł. Jolenty.

Podczas spotkania w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy przybliży zarówno historyczną biografię księżnej, jak i dzieje jej kultu oraz znaczenie tej postaci dla współczesnych wiernych.

„Córki czasu historie opowiedziane”. Nowy cykl spotkań wokół wystawy

Październikowe wydarzenie rozpocznie cykl wykładów i rozmów „Córki czasu historie opowiedziane”, towarzyszący wystawie „Córki czasu. Słowianki, Wielkopolanki, Europejki”.

To okazja, by poznać bohaterki wystawy w szerszym kontekście epok, w których żyły, oraz porozmawiać o możliwościach działania kobiet, ich aspiracjach, ograniczeniach i wpływie na historię Wielkopolski i Polski.

Jak średniowieczne księżne wpływały na politykę? Co proces kobiet z Gorzuchowa mówi o dawnym społeczeństwie? Jak pisarki, artystki i działaczki zdobywały samodzielność i możliwość realizowania własnych ambicji?

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy zaprasza na cykl spotkań, podczas których historie bohaterek wystawy otworzą rozmowę o epokach, w których żyły. Przyjrzymy się ich wyborom, aspiracjom i działalności, a także warunkom społecznym, obyczajom i ograniczeniom kształtującym ich życie.

Zaproszeni badacze, autorzy i przedstawiciele lokalnych społeczności rozwiną opowieści wystawy, przywołując również inne postacie i wydarzenia. Sięgną do dokumentów, korespondencji, fotografii i lokalnej pamięci. Pokażą, co możemy ustalić na podstawie źródeł, gdzie pozostają luki i jak wpływają one na współczesne odczytanie kobiecych biografii.

Bohaterki i tematy kolejnych spotkań

W programie znajdą się wykłady popularnonaukowe, rozmowy autorskie oraz wydarzenia przygotowywane we współpracy z lokalną społecznością:
 

• Świętosława, Rycheza i Gertruda opowieść o średniowiecznych kobietach w rodach panujących, ich ambicjach, pozycji i wpływie na politykę.
• Błogosławiona Jolenta życie dworskie i klasztorne, działalność fundacyjna oraz religijność średniowiecznej Wielkopolski.
• Zielarki z Gorzuchowa proces o czary z 1761 roku, losy oskarżonych kobiet i pamięć o nich w lokalnej społeczności.
• Emilia Sczaniecka patriotyzm, pomoc potrzebującym i działalność społeczna w XIX wieku.
• Helena Modrzejewska teatr, emigracja i rozwój kariery artystycznej po obu stronach Atlantyku.
• Maria Konopnicka twórczość, niezależność i wybory osobiste w biografii pisarki.
• Jadwiga z Działyńskich Zamoyska edukacja kobiet, znaczenie pracy i wychowanie do samodzielności.
• Maria Dąbrowska związki z Wielkopolską oraz ślady doświadczeń biograficznych w literaturze.
• Wanda Błeńska praca lekarska w Ugandzie i wieloletnie zaangażowanie w pomoc osobom dotkniętym trądem.

Wielkopolska będzie punktem wyjścia do opowieści prowadzących ku innym regionom Polski, Europie i poza jej granice. Losy bohaterek pozwolą zobaczyć, jak osobiste doświadczenia splatały się z wydarzeniami historycznymi od polityki dynastycznej po przemiany w edukacji, literaturze, teatrze i medycynie.

Przyjdź, posłuchaj, porozmawiaj

Każde spotkanie będzie samodzielną opowieścią, rozwijającą wybrany wątek wystawy. Można uczestniczyć w całym cyklu lub wybrać temat najbliższy własnym zainteresowaniom. Po wykładach i rozmowach będzie czas na pytania publiczności i dyskusję.

Zapraszamy do poznawania historii kobiet, których działalność wykraczała poza role wyznaczane im przez epokę, oraz tych, których głosy znamy jedynie z fragmentarycznych przekazów. Wspólnie przyjrzymy się temu, co wiemy o ich życiu, jak o nim opowiadamy i jakie pytania warto dziś postawić.

Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych historią Wielkopolski, średniowieczem oraz dziejami kobiet na spotkanie poświęcone błogosławionej Jolencie!