Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy realizuje zadanie mające na celu ochronę i zachowanie zabytkowego drewnianego kościoła pw. św. Anny i św. Wawrzyńca. Prace koncentrują się na skutecznym zwalczaniu szkodników technicznych drewna oraz zabezpieczeniu konstrukcji przed ich ponownym występowaniem, przy pełnym poszanowaniu historycznej substancji obiektu.

Wiodącym celem zadania jest zachowanie i ochrona substancji zabytkowej drewnianego kościoła pw. św. Anny i św. Wawrzyńca poprzez skuteczne zwalczanie szkodników technicznych drewna oraz zabezpieczenie konstrukcji przed ich ponownym występowaniem, z zachowaniem pełnego poszanowania dla wartości historycznej, artystycznej i materialnej obiektu. Działania mają na celu powstrzymanie postępującej degradacji elementów drewnianych więźby dachowej i ścian zewnętrznych oraz zapewnienie długotrwałej ochrony konserwatorskiej bez ingerencji w integralność zabytku.
 

Realizacja zadania opiera się na połączeniu nowoczesnych, bezinwazyjnych i w pełni bezpiecznych metod konserwacji biologicznej drewna, które gwarantują skuteczność przy jednoczesnym zachowaniu oryginalnej substancji zabytkowej.

Fumigacja z wykorzystaniem specjalistycznego środka gazowego jest procesem wymagającym specjalistycznych kwalifikacji oraz uprawnień ze względu na właściwości preparatu i konieczność zachowania pełnej kontroli nad warunkami zabiegu. Prace te mogą być realizowane wyłącznie przez przeszkolony personel posiadający odpowiednie certyfikaty, dysponujący atestowanym sprzętem pomiarowym oraz środkiem dopuszczonym do stosowania w obiektach zabytkowych. Podczas zabiegu należy bezwzględnie przestrzegać obowiązujących krajowych i europejskich norm bezpieczeństwa, procedur monitoringu stężenia czynnika aktywnego, wentylacji oraz okresów karencji, a także prowadzić dokumentację kontrolną. Z uwagi na wysokie wymagania techniczne, konieczność stałego nadzoru oraz odpowiedzialność wynikającą z ochrony zdrowia ludzi i integralności zabytku, zadanie zostanie powierzone certyfikowanej firmie zewnętrznej specjalizującej się w fumigacji obiektów dziedzictwa kulturowego.
 

1. Etap przygotowawczy

W pierwszej fazie prac zostanie przeprowadzona szczegółowa analiza stanu technicznego i biologicznego elementów drewnianych, obejmująca identyfikację gatunków owadów technicznych, zakres zniszczeń oraz stopień penetracji drewna przez otwory żerowe. Ocenie podlegać będą również warunki mikroklimatyczne, które mogą sprzyjać rozwojowi szkodników. W ramach przygotowania obiektu przewiduje się uszczelnienie przegród konstrukcyjnych w sposób gwarantujący utrzymanie wymaganych parametrów procesu fumigacji. Wszystkie prace przygotowawcze będą realizowane pod nadzorem specjalistów w zakresie technologii drewna i ochrony zabytków.

2. Etap fumigacji (dezynsekcji gazowej)

Właściwa dezynsekcja będzie przeprowadzona z wykorzystaniem specjalistycznego środka gazowego w warunkach kontrolowanych. Zastosowana metoda, dzięki wysokiej zdolności penetracji struktury drewna, pozwala na całkowite unieszkodliwienie szkodników we wszystkich stadiach rozwojowych — od jaj, przez larwy i poczwarki, aż po osobniki dorosłe. Proces będzie nadzorowany przez wykwalifikowanych specjalistów posiadających odpowiednie uprawnienia, dysponujących atestowanym sprzętem pomiarowym oraz prowadzących stały monitoring stężenia czynnika aktywnego i warunków mikroklimatycznych wewnątrz obiektu.
 

3. Etap zabezpieczenia profilaktycznego

Po zakończeniu procesu fumigacji i pełnym wywietrzeniu obiektu powierzchniowe partie więźby dachowej oraz ścian zostaną zabezpieczone żelem owadobójczym, przeznaczonym do ochrony zabytkowych konstrukcji drewnianych. Preparat ten tworzy trwałą barierę ochronną, uniemożliwiającą ponowne zasiedlenie drewna przez owady techniczne. Aplikacja będzie wykonana selektywnie w miejscach szczególnie narażonych na powtórną infestację, z zachowaniem zasad minimalnej ingerencji w substancję historyczną. Etap ten pozwala na wydłużenie skuteczności ochrony po fumigacji, bez potrzeby ingerencji w integralność materiałową obiektu.

4. Etap końcowy

W końcowej fazie działań zostanie wykonany przegląd skuteczności dezynsekcji, obejmujący ocenę wizualną oraz dokumentację fotograficzną. Sporządzona zostanie dokumentacja powykonawcza zawierająca opis przebiegu procesu, wykorzystane materiały, zastosowane środki bezpieczeństwa oraz zalecenia dotyczące dalszego monitorowania stanu zachowania drewna. Dokumentacja ta będzie stanowiła podstawę do planowania przyszłych działań profilaktycznych oraz kontroli kondycji materiałowej obiektu.
 

Uzasadnienie koncepcji

Przyjęta koncepcja prac wpisuje się w założenia programów ochrony dziedzictwa kulturowego, których celem jest zachowanie autentyzmu, integralności i trwałości obiektów historycznych. Fumigacja z użyciem specjalistycznego środka gazowego, w połączeniu z zabezpieczeniem profilaktycznym żelem owadobójczym:

• gwarantuje wysoką skuteczność biologiczną w eliminacji owadów technicznych,
• jest metodą nieinwazyjną, pozwalającą uniknąć naruszania elementów konstrukcyjnych,
• oferuje długotrwały efekt ochronny dzięki połączeniu metod gazowych i kontaktowych,
• pozwala na pełne zachowanie wartości zabytkowych oraz ochronę cennych elementów wykonanych z metalu poprzez ich selektywne zabezpieczenie.

Proponowane rozwiązania stanowią kompleksowe podejście do ochrony drewna zabytkowego, respektujące zarówno wymogi konserwatorskie, jak i bezpieczeństwo strukturalne oraz estetyczne obiektu.